Đại thử là một trong những sinh vật có túi đựng con trước ngực chỉ thấy có ở Úc Châu mà thôi.
Người ta phân ra nhiều loại đại thử:
-
Đại thử nhỏ nhất (kangaroo rat) sống ở cánh đồng miền Bắc Úc Châu, dài
bốn mươi lăm phân, đầu hơi giống thỏ, nhưng tai bé hơn. Hai chân trước
rất ngắn, hai chân sau và đuôi dài. Đặc biệt là đuôi nó có chùm lông
trắng. Vốn thuộc loại gặm nhấm, biết nhảy, sống trong những vùng khô
khan, nó thường đào hang, lỗ thật lớn để ở, ban đêm mới đi kiếm ăn. Món
ưa thích nhất của nó là quả dâu, lá cây, cỏ và côn trùng, cùng những hạt
cây khô. Để có đủ lương thực dùng vào mùa đông, nó ngậm mồi trong túi
hai bên má rồi đem về tổ cất đi. Loại này cũng thấy xuất hiện ở Mỹ Châu.
- Đại thử cổ lông đỏ (red necked kangaroo) sống ở vùng đồng cỏ.
- Đại thử chuyên sống trên cây (tree kangaroo).
- Đại thử lông màu xám (spur tailed kangaroo) thường gặp trong rừng sâu.
Ba
loại sau cùng lớn cỡ một thước rưỡi khi ngồi, nếu nó đứng thẳng trên
hai chân sau, có thể cao tới hai thước hơn. Con nặng nhất khoảng chín
chục kilô. Đầu và mõm cũng như mầu sắc đại thử giống nai, nhưng tai lại
tựa tai lừa, thẳng đứng chứ không cụp xuống. Nó không cắn, nhưng biết đá
như ngựa. Hai chân trước ngắn thường co lên ít sử dụng ngoài những lúc
cần vít cành cây xuống để ăn lá, mầm non và nâng con lên cho nó dễ dàng
chui vào túi, hoặc quắp con chạy trốn khi nguy biến, hay giơ lên nhử nhử
để tìm thế tung mình đá chết địch thủ bằng hai chân sau. Hai chân này
dài và khỏe hơn. Nhờ chiếc đuôi lớn dài tới một thước rưỡi giữ thăng
bằng với thân mình, đại thử không chạy, nhưng nhún đôi chân sau rồi văng
mình về phía trước thật xa tới bẩy tám thước chẳng khác gì có lò xo
búng nó đi. Đại thử phóng như bay với tốc độ từ ba mươi tới năm mươi cây
số một giờ. Ngoài ra, nó có thể nhẩy qua các chướng ngại vật như bụi
rậm, lùm cây, hàng rào, thợ săn, ngựa, cao cỡ hai thước dễ như chơi.
Riêng những con sống trên cây như loài gấu, dám buông mình nhẩy từ trên
cây mười lăm thước xuống đất mà chẳng hề hấn gì. Điều cần chú ý là chân
đại thử giống chân chó, nghĩa là gồm bốn ngón, trong số này có một móng
sắc như dao cạo rất lợi hại, thường được đại thử sử dụng để gây thương
tích hay xé xác địch thủ.
Đại
thử sống thành từng bầy và không ở một chỗ cố định. Chúng hay di chuyển
nay đây, mai đó trên các cánh đồng cỏ hay sườn đồi, triền núi Úc Châu,
do một con già nhất hướng dẫn. Tuy hiền lành, nhút nhát, nhưng khi cần
tự vệ, chúng chiến đấu thật mãnh liệt. May mắn là khu vực chúng sống
thường ít thú dữ, trừ chó sói và người đi săn.
Khi
bất ngờ bị chó sói đuổi theo, đại thử vẫn giấu con vào các bụi cây rậm
rạp để thoát thân, sau đó mới trở lại đón về. Nếu người ta đưa nhiều chó
săn tới mà xem chừng có thể chống cự được, đại thử cố lừa chú chó nào
lớ ngớ lại gần và đá một cái chết tươi, bằng không thì nhẩy bừa xuống hồ
ao, lạch suối để tránh né, vì nó bơi rất giỏi. Chú chó săn dại dột bơi
theo ư? Chắc chắn sẽ bị nó dìm chết ngay.
Tùy
theo loại, có thứ thích ăn cỏ, là non, mầm cây hay sâu bọ. Những lúc
vui đùa, nhờ chiếc đuôi làm điểm chuẩn, chúng đứng trên hai chân sau,
giơ hai chân trước vờn vờn tát nhẹ nhau như võ sĩ đấu quyền anh vậy. Khi
nghỉ ngơi, thì cái đuôi thành ghế dựa giúp chúng ngồi thẳng đứng, hai
chân trước co lên, ngắm nhìn cảnh vật hoặc canh gác cho cả bầy ăn uống.
Thảng hoặc chúng mới bò bốn chân.
Chỉ
có đại thử cái mới có túi đựng con trước ngực mà thôi. Ngay khi mới lọt
lòng mẹ, đại thử con nhỏ bằng con chuột cống, chưa mở mắt, chưa có lông
đã biết bám vào bụng mẹ để lần mò bò lên tìm túi chui vào. Khoảng cách
này thật ngắn, vậy mà nó phải chật vật hàng nửa tiếng đồng hồ mới leo
tới nơi , rồi nhờ sự giúp đỡ của mẹ, nó chui tọt vào túi nằm nghỉ. Cứ
như vậy trong vòng một tháng là nó lớn bằng con sóc, tháng tiếp theo nó
to như con chó con. Tháng thứ tư, khi mở được mắt ra là lúc nó lớn bằng
con khỉ. Giờ đây, chú đại thử tí hon thập thò ở cửa túi, ngó nghiêng
cảnh vật bên ngoài với vẻ say mê thích thú. Dần dần, lông mọc dài, chân
khá vững chú mới tập tễnh trèo ra, tụt xuống đất, nhưng chưa dám đi xa,
mà chỉ quanh quẩn dưới chân mẹ thôi. Tới tháng thứ sáu, chú chính thức
cứng cáp nên được tự do đi lại, dưới sự hướng dẫn của bà mẹ. Từ nay chú
không còn ở trong cái túi đen thui, nóng nực kia nữa, vì chú đã trưởng
thành nghĩa là to gần bằng con gấu con rồi kia mà, đâu bé bỏng gì nữa.
Đại
thử cái đẻ một con mà thôi, ít khi sinh tới hai, ba con một lượt, vì
mỗi lần thụ thai cái túi ấy chỉ chứa được một con, nên phải chờ khi con
thứ nhất lớn, thì đại thử mẹ mới tiếp tục đẻ con thứ nhì, thứ ba v.v...
Dù
rất tinh mắt, thính tai, thính mũi, đại thử vẫn bị thợ săn bắn chết lấy
thịt, nấu cháo nhất là món súp nấu bằng đuôi của nó ăn rất ngon. Còn bộ
da dùng làm găng tay, ví, giầy, dép, thắt lưng, dây đồng hồ, bao
thuốc... Ngoài ra, người ta lừa bắt đại thử bằng lưới, đoạn đem về nuôi
và huấn luyện để làm trò trong các gánh xiệc vì nó hiền lành lại khá
thông minh.
Trung bình, đại thử chỉ sống mười lăm năm mà thôi.
ĐẶNG HOÀNG
(sưu tầm)
(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 44, ra ngày 25-6-1972)











