Thư của em N N Y
Hỏi:
... Đầu năm học, mẹ em cho em vải để may 2 cái áo dài. Em đem đến nhà
mẹ một người bạn em để may, tưởng là bạn thân thì khi tính tiền chắc sẽ
được trừ phân nửa hoặc một phần. Dè đâu mẹ bạn em tính như tính với
người ngoài. Chị nghĩ coi có tức không? Em thấy như vậy là gia đình nó
xử với em như người ngoài, nên sang năm học mới em không ngồi cùng bàn
với nó nữa. Không phải em tiếc số tiền, nhưng thấy cách cư xử đó, sao em
ghét quá...
Trả lời:
Chị
mong khi em đọc thư này, em chưa chọn chỗ ngồi cách xa người bạn của
em. Nếu đã xẩy ra thì đó là một trong những hành động nông nổi mà em nên
tiếc, trong cuộc đời.
Chị
nhớ dạo bé, mỗi khi đi chợ mẹ chị lại dẫn chị đi theo, và gởi chị ở nhà
một bà bạn bán hàng bánh mứt. Lần nào chị đến bà bạn của mẹ chị củng
đều cho chị ăn bánh kẹo, ô mai lu bù. Có hôm bà đi vắng, con gái bà
không cho chị ăn như mẹ của cô ta, chị giận lắm, thấy cô ta sao xấu tính
ghê, có cả một nhà kẹo bánh mà lại kẹo với mình không mời mình ăn. Và
chị nổi giận ghê lắm. May thay dạo đó, chị mới 7 tuổi. Vậy mà bây giờ
nghĩ lại còn thấy mắc cỡ. Chị ước mong gia đình họ nghĩ rằng chị là đứa
trẻ con, và đừng phán xét cả gia đình chị qua sự ăn lu bù một cách bất
lịch sự như thế. Vì làm nghề hàng bánh, bà bạn mẹ chị phải bỏ vốn ra mua
hàng, chịu biết bao phí tổn sở hụi, nếu bán được một phần lớn mới là
kéo về được vốn, số lời chỉ là phần nhỏ, thì bà còn phải làm kế sinh
nhai cho gia đình, hoặc dùng cho những việc ích lợi khác. Nay nếu các
con của các bạn đều giống chị, kéo nhau đến ăn lu bù, ăn "chùa" như vậy
thì không được mấy ngày cửa tiệm phải đóng vì hết hàng, và bà phải phá
sản. Mà nhà buôn thì thường nhiều bạn bè quen biết, ai cũng tưởng chỉ có
mình là thân nhất, và tự cho có quyền ưu tiên, chủ nhà sẽ chỉ phải đãi
ngộ có mỗi mình thôi. Thực ra, những người biết điều bao giờ cũng trọng
lẽ công bằng, không đòi ưu tiên. Đọc thư em, chị bỗng nhớ lại y hệt cái
cảm giác ngày đó, khi thấy cô chủ tiệm đối xử với chị như vậy chị cũng
định tuyệt giao luôn, không tới nhà cô ta nữa. Thế thì có tội nghiệp cho
người ta không hở em. Bạn em còn đáng tội nghiệp hơn nữa em ạ. Khi
không, em đến may đồ, nếu em không may thì người khác may, gia đình bạn
em cũng thu về được số tiền đó. May áo cho em, bạn em không được gì hơn
lại bị ghét bỏ. Bây giờ em nghĩ lại đi, nếu tất cả các bạn bè liên hệ
đến gia đình đó đều đến may với mục đích bớt tiền công thì gia đình họ
làm sao đủ sống. Họ cũng phải bỏ vốn ra mua cửa tiệm, mua đồ, mượn nhân
công, rồi đóng thuế má, may xong cái áo, lấy được tiền nếu trừ hết các
phí tổn thì cũng chỉ còn một phần nhỏ là tiền lời.
Nếu
mình đòi bớt thì họ không còn đủ tiền trả các thứ phí tổn, và nếu nhiều
người đòi hỏi như em thì họ sẽ bị lỗ lã mà đóng cửa tiệm mất em ạ. Bây
giờ chị lại hỏi em nhé, em trách gia đình bạn, vậy có bao giờ em tự hỏi:
"Mình đã làm được gì cho bạn chưa". Chị thấy cái khổ của mọi
người là luôn oán hận rằng người khác không làm cho mình cái này, không
giúp mình cái kia. Nhưng có bao giờ chịu hỏi xem là: "Mình đã giúp gì cho người ta?"
Nếu luôn tìm xem mình đã làm được gì mà đòi được đãi ngộ, thì em sẽ
công bằng hơn. Vậy tóm lại, chị mong em nghĩ thế này: Khi em đem đồ đến
nhà bạn, là em muốn thay vì đem đến tiệm lạ, em đem công việc đến cho
gia đình bạn, để giúp bạn đông khách hàng thế thôi. Không lợi dụng gì
bạn cả. Còn gia đình bạn, họ sẽ tỏ tình thân bằng cách làm việc kỹ càng
mau chóng và chiều ý em. Điều này thì người thợ có lương tâm nào cũng
phải chu đáo. Chị nhớ xưa có đọc câu này: "Làm sao để sự hiện diện của mình là điều may cho người khác".
Em ơi! Phải công bằng. "Kỷ sở bất dục vật thi ư nhân" điều gì mình
không muốn, đừng làm cho người khác. Nghĩ kỹ đi, đặt em vào địa vị bạn,
em sẽ thấy bạn đáng thương xiết bao.
Chị ĐỖ PHƯƠNG KHANH
(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 46, ra ngày 9-7-1972)
